Het effect van zevenmijlslaarzen en graankorrels

Wat dacht je toen je voor het eerst ontdekte wat Goud Onderwijs inhoudt?

‘Ik weet dat nog goed. Het was toen de pilotscholen gingen starten. De CED-Groep zocht adviseurs om scholen te gaan begeleiden met Goud Onderwijs. Ik dacht: dit werkt. Dit wil ik doen. Ik heb me meteen aangemeld.

Kitty vindt doelgericht, effectief onderwijs belangrijk. Daarnaast is kansengelijkheid een belangrijke drijfveer voor haar. ‘Zeker binnen het gespecialiseerd onderwijs. Het gaat om kwetsbare leerlingen, die afhankelijk zijn van onderwijs en begeleiding.’

Draag je zelf ook bij aan de ontwikkeling van Goud-zml?

‘Jazeker, ik ben betrokken bij alle drie de go-varianten. We bekijken de onderdelen van het primair onderwijs en onderbouwen dan: hoe kunnen we dit in het zml, sbo of praktijkonderwijs het beste doen? Ik heb heel veel ervaring in het go, dus ik gebruik mijn kennis hier graag voor.’

‘Streven naar 2F/1S-niveau is niet op alle scholen in het gespecialiseerd onderwijs realistisch. Welke ambities wil je dan halen en hoe stuur je daarop? Bij effectief organiseren horen ook routines. Die zijn vaak groepsafhankelijk, maar wij willen zorgen voor een doorgaande lijn. Dat diepen we helemaal uit.’

Wat doe je precies op die Goud-scholen?

‘Om te beginnen gaat de organisatie op de schop. Dat zijn echt stappen met zevenmijlslaarzen.’ In  het zml-onderwijs bestaat Goud Onderwijs uit deze rollen:

• inhoudelijk schoolleider
• organisatorisch leider
• leerlingdecaan/orthopedagoog
• intern begeleider
• leerkracht
• onderwijsassistent

Een inhoudelijk leider is verantwoordelijk voor de onderwijskwaliteit, curriculumontwikkeling en de professionele groei van het team. In tegenstelling tot de operationeel leider, focust deze persoon zich op de inhoud in de klas, routines en een veilig pedagogisch klimaat. ‘Een tweekoppige directie dus.’

Organisatie, curriculum en schoolcultuur 

‘Door deze gefocuste rollen kunnen leerkrachten zich helemaal bezighouden met zo goed mogelijk lesgeven. De leerkracht vormt samen met de onderwijsassistent een klassenteam, een duo dat we zo goed mogelijk laten samenwerken.' Verder werkt Kitty aan de positieve schoolcultuur, voornamelijk door het werken aan routines. ‘Dit is op het niveau van de leerling en op het niveau van het team.’ Verder helpt ze met onderbouwde keuzes maken in het curriculum. Ook past ze de graankorrelmethode toe.

Wat houdt dat in, die graankorrelmethode?

‘Hier gaat het juist om hele kleine stapjes. In tien weken begeleid ik leerkrachten op een onderdeel van het didactisch handelen. Ik kom langs in de les, we hebben een reflectief nagesprek en spreken af wat de leerkracht gaat oefenen. Juist door te sturen op iets kleins, kun je voor enorme veranderingen zorgen. Dat krijg ik van alle leerkrachten terug.’

Bijvoorbeeld 
'Heb je gezien dat Marieke was afgedwaald? Dan zoomen we in: wat kun je de volgende keer anders doen om te zorgen dat Marieke meer meedoet met de les? Zo'n kleine verandering heeft een enorm effect op de leerresultaten en op de ontwikkeling van zo'n leerling.’ 

Hoe is het om drie jaar helemaal bij een Goud-school te horen?

‘Ik heb zelfs een schuifje op het aanwezigheidsbord,’ lacht Kitty. ‘Doordat ik er één dag in de week ben, kan ik echt impact maken. De kinderen denken dat ik één van de juffen ben. Ik moet wel de grenzen van mijn rol bewaken natuurlijk en met afstand blijven kijken naar wat nodig is. Dat lukt prima. Uiteindelijk moet ik mezelf misbaar maken.’

Hoe is het voor het team dat jij hen begeleidt?

‘Voor de implementatie beginnen we met een blok nul. Hier kan iedereen alle vragen stellen en meedenken. Dat geeft veel draagvlak. Ik merk dat leerkrachten vooral tegen het observeren opzien. Maar ik doe dat echt vanuit nabijheid en veiligheid en het pakt altijd positief uit.’

Bemoei je je ook vakinhoudelijk met de lessen?

‘Absoluut. We geven vaktrainingen over leren leren, opbrengstgericht spelen in het zml, DPL, Teach Like a Champion, rekenen en mondelinge en schriftelijke taal.’ Lezen is natuurlijk een groot aandachtspunt. Om het technisch lezen op een hoger niveau te krijgen, is begrijpend lezen belangrijk. ‘Maar omdat dat vaak ook te uitdagend is, investeren we veel in begrijpend luisteren. Mondelinge taalvaardigheid heeft dus een grotere rol in het zml-onderwijs.’

Bijvoorbeeld:

• Waar gaat dit verhaal over?
• Over wie gaat het verhaal in dit prentenboek?
• Waar speelt het verhaal zich af?
• Kun je het verhaal navertellen?

Hoe helpt deze aanpak om kinderen voor te bereiden op de maatschappij?

‘Burgerschap speelt daarin een centrale rol. We willen leerlingen zo zelfstandig mogelijk laten functioneren in de samenleving. Dat vraagt om bewuste keuzes in wat je aanbiedt. Daarom maken we een denkomslag: niet starten vanuit activiteiten, maar vanuit het doel. Wat moet een leerling straks zelfstandig kunnen? En hoe dragen onze lessen daar concreet aan bij?’

Wanneer merkte je dat de Goud-aanpak echt binnenkwam bij het team?

‘Eén keer in de maand overleg ik met schoolleiders, de decaan en de ib’er. Constant monitoren we de doelen. Hoe ver staan we? Daar hoort een checklist bij met meetinstrumenten. Als je in een proces zit heb je niet altijd in de gaten wat je bereikt. En om het dan te zien, dat is zo mooi. Die successen vieren we en delen we met de hele school.’

Wat heeft op jou de meeste indruk gemaakt?

‘Zml-leerlingen hebben een vertraagde ontwikkeling. Als leerlingen beter weten wat er van hen wordt verwacht, kunnen ze het makkelijker uitvoeren. Heldere en hoge verwachtingen zorgen dus voor een sterke leercultuur.’

Bijvoorbeeld 
'Een voorwaarde om goed les te geven is 100% aandacht van de leerlingen. Dit is een techniek van Teach Like a Champion. Daar hoort concreet gedrag bij, zoals: kijk naar de leerkracht. Deze gedragingen hebben we aangeleerd en vertaald in picto's. Ik vind het zo gaaf om te zien als de leerkracht de picto omhooghoudt: we beginnen met de rekenles. Ik zie de kinderen naar de leerkracht kijken. Ze weten wat er wordt verwacht en de actieve houding is zichtbaar.’