‘Het is misschien niet trendy, maar het wérkt’

Als onderwijsadviseur begeleidt Hilda Gebben scholen die zoeken naar grip en vertrouwen. Ze werkt daarbij onder andere met Opbrengstgericht werken in 4D (OGW4D): een cyclische aanpak die helpt om onderbouwde keuzes te maken en duurzame verandering te realiseren. We spraken met haar over weerstand, duiding en de kracht van vertrouwen.

Waarom reageren scholen soms terughoudend op opbrengstgericht werken?

'Die reactie kom ik zeker tegen. Schoolleiders zeggen dan: moeten we het echt over resultaten hebben? We vergeten toch niet het kind? Dat snap ik. Ik was pas bij een evaluatie waar een directeur zei: ik had weerstand tegen de term, maar ik zie nu dat we kinderen juist beter helpen door te sturen op opbrengsten. De kinderen floreren.'

'Het is niet sexy om het over opbrengsten te hebben. Maar zodra scholen merken hoeveel invloed ze krijgen met deze aanpak, zijn ze enthousiast. Je hebt weinig invloed op een kind alleen. Het gaat om de omgeving. OGW4D helpt om die omgeving bewust vorm te geven.'

Wat doet zo’n omslag met jou?

'Daar word ik echt blij van. Ik kom op scholen waar schoolleiders onder grote druk staan: van de inspectie, van het bestuur, van tegenvallende cijfers. Dat doet veel met het zelfvertrouwen.'

'Terwijl er in teams vaak al veel goed zit: kennis, energie, betrokkenheid. Iedereen werkt hard, met passie voor kinderen. Als het vertrouwen terugkomt en scholen de waarde van het proces zien, dan is mijn missie geslaagd. Een directeur zei laatst: met 4D kan ik er niet meer omheen kletsen. Toen dacht ik: ja, precies.'

Hoe begeleid je zo’n veranderproces?

'Het begint met de vraag: waar ligt onze invloed? Het onderwijs zit vol doeners. Als er iets misgaat, willen we meteen in actie. Ik laat scholen eerst een pas op de plaats maken.'

'OGW4D bestaat uit vier fases: data, duiden, doelen en doen. Die duidingsfase is voor mij cruciaal. Scholen hebben vaak goede systemen: toetsen, plannen, dossiers. Maar wat betekent al die informatie samen? Door het oordeel uit te stellen en goede vragen te stellen, ontdek je waar het echte probleem zit.'

'Dat vraagt iets nieuws: kwetsbaarheid. En het wordt een andere manier van denken.'

Kun je een voorbeeld geven van zo’n duidingsvraag?

'Wat ik vaak zie, is dat visies sterk gericht zijn op pedagogiek: veiligheid, welbevinden, het kind volgen. Dat zie je terug in plannen én in de klas. Leerkrachten werken hard aan sfeer, en dat is belangrijk. Maar de kerntaak is onderwijs.'

'Door die focus op pedagogiek krijgt didactiek soms te weinig aandacht. Verwachtingen worden lager, terwijl juist hoge verwachtingen zo bepalend zijn. Als dit inzicht eenmaal landt, kunnen scholen concreet werken aan balans: bijvoorbeeld door het instructiemodel te versterken en dit consequent door te vertalen van visie naar gedrag.'

Kom je veel weerstand tegen?

'Ja, ik kom het zeker tegen. En: daar hou ik van. Weerstand scherpt het gesprek. Ik geef er taal aan en erken dat het er mag zijn. Vaak komt het voort uit onzekerheid.'

'Ik herinner me een lesobservatie bij een leerkracht die er eigenlijk niet op zat te wachten. Ze gaf veel complimenten, maar haar houding liet zien dat ze wilde dat de kinderen opschoten. Die incongruentie heb ik benoemd. Dat leidde tot een open gesprek over haar onzekerheid en haar invloed op de groep.'

'Als je dit soort dingen niet bespreekt, ontstaat er ook geen vertrouwen. Dan blijft het in de onderstroom zitten.'

Wat leer je zelf na zeven jaar als onderwijsadviseur?

'Iedere context is anders. Ik leer nog elke dag van directeuren en leerkrachten. Het onderwijs is complex. Ik ben leerkracht, ib’er, schooldirecteur en bovenschools actief geweest. Dat heeft me lenig gemaakt.'

'Die lenigheid gun ik teams ook. Ik geef nu drie jaar de Masterclass OGW4D en begeleid scholen met deze aanpak. Het is geen hype. Het is een stevige basis. Misschien een beetje degelijk. Maar het werkt.'

Wil je tot slot nog iets toevoegen?

'Ja. Ik zie grote kansen in het kleuteronderwijs. Kleuters maken een kwart van hun basisschoolloopbaan door, maar er is vaak weinig visie en ambitie voor deze fase.'

'Door ook daar data te verzamelen en te duiden, en door de verbinding te maken tussen onder-, midden- en bovenbouw, kunnen scholen hun hele onderwijs versterken.'

Hilda in actie

 Samen met collega Einar IJedema begeleidde Hilda bestuur Comprix, met 35 scholen.
Lees in dit artikel wat dat opleverde.