‘Het team kijkt nu heel anders.’ Van focus op het individu naar de kracht van de groep

Focus op de groep in plaats van op de individuele leerlingen, werken vanuit hoge verwachtingen, van drie naar twee arrangementen: er is heel wat veranderd het afgelopen jaar bij SO De Bodde. Een jaar waarin het team ontdekte waar de invloed zit én waarin veel leerlingen een hogere leerroute bleken aan te kunnen. 

Op weg naar één duidelijke cyclus 

Tijdens de cursus voor kwaliteitscoördinatoren maakten de kc’ers van SO De Bodde kennis met een nieuwe manier van opbrengstgericht werken. Enthousiast geworden, volgden zij afgelopen jaar de Masterclass Opbrengstgericht werken in 4D (nu: VierD), samen met de adjunct-directeuren. Wat heeft het de school gebracht? In gesprek met twee bevlogen kwaliteitscoördinatoren en drie adjunct-directeuren.  

Terwijl de adjunct-directeuren en de kc’ers de Masterclass OGW4D (nu: VierD) volgen, ging het onderwijsteam onder begeleiding van een onderwijsadviseur van de CED-Groep in drie bijeenkomsten aan de slag met de ingezette veranderingen. Parallel daaraan waren er bijeenkomsten voor de ondersteuners.  

Het team meenemen 

Een heldere cyclus. Daar ging so De Bodde voor. ‘Na de Masterclass wilden we het liefst de volgende dag alles veranderen,’ vertelt Karin. ‘Maar we wilden het team niet overweldigen en hebben hen stap voor stap meegenomen. Focus is voor mij wel het centrale thema.’ Dat was nog niet zo eenvoudig. ‘Want alles is met elkaar verbonden,’ zegt Sven. Wij zijn in ons hoofd al een paar stappen verder dan het team. Maar daar zijn we ons goed van bewust en houden we rekening mee.’ 

De grootste verandering: groepsbesprekingen 

De groep koos ervoor om prioriteit te geven aan de manier waarop de kc'ers met het team naar de ontwikkeling van de leerlingen kijken. De ondersteuningsbehoefte van de leerlingen stond altijd voorop. ‘Daar moeten we natuurlijk nog steeds rekening mee houden, maar op de beperkingen en omstandigheden van leerlingen heb je geen invloed,’ legt Daniëlle uit. ‘Maar er is zoveel waar je als leerkracht wél invloed op hebt. Daar zetten we nu op in, op groepsniveau.’  

In gesprek over invloed 

Een grotere focus op didactiek en de resultaten van de hele groep is een omslag voor het team, dat gewend was om vooral op individuele leerlingen in te zoomen.  De werkwijze van VierD (voorheen OGW4D) geeft een mooi kader om in gesprek te gaan met de leerkrachten, vindt Ingeborg. ‘Er zijn zes onderwijskenmerken waar je als leraar invloed op kunt uitoefenen: leertijd, leerstofaanbod, klassenmanagement, didactisch handelen, pedagogisch handelen en het schoolklimaat. Je kunt het zien als knoppen om aan te draaien.’  

In de groepsbesprekingen stellen de kc’ers hele andere vragen. Wat heb je zelf al geprobeerd? Aan welk onderwijskenmerk kun je het beste werken? Wat kun je anders doen in de klas? In de groepsbespreking van februari merkten de kc'ers dat leerkrachten echt anders gingen denken. ‘Daar is het eerste kwartje gevallen.’ 

Hoge verwachtingen 

Wanneer ben je tevreden als leerkracht? Het hebben van hoge verwachtingen is een essentieel onderdeel van VierD. Dat kan spannend zijn voor het team, merkte Karin.  ‘Er is veel meer te bereiken dan leerlingen een fijne dag bezorgen. Als je meer gaat vragen van leerlingen, dan kan het schuren in de klas.’ Tegelijk is er beweging. ‘Positieve ervaringen werken aanstekelijk,’ zegt Babs. 'Steeds meer leerkrachten zien wat er mogelijk is.’ 

Ook van het team wordt meer verwacht.  ‘We hebben afspraken gemaakt met het team, licht Babs toe. ‘Bijvoorbeeld over het didactisch handelen en klassenmanagement. Zo moet de dagplanning zichtbaar in de klas hangen. Het team is blij met die kaders. Ze hadden behoefte aan die rode draad. Het helpt ook goed dat we allemaal dezelfde taal spreken.’ 
 

Resultaten 

Door vanuit hoge verwachtingen naar leerlingen te kijken, bleek het mogelijk om veel leerlingen om te zetten naar een hogere leerroute. Er ging zelfs een volledige groep omhoog, of een hele klas voor één vakgebied.  

‘Een kind kan autisme hebben en daardoor dingen niet kunnen,’ zegt Daniëlle. ‘Maar als je kijkt met hoge verwachtingen, dan ga je op zoek naar de mogelijkheden. Wat kan hij wél? En dat is soms veel meer dan je denkt.’ Door de verschuivingen in leerroutes vallen de opbrengsten lager uit. 'Terwijl de leerlingen wel beter presteren,’ vertelt Sven. ‘We gaan op deze weg verder, op koers naar onze ambitie van 75%.’ 

Differentiëren wordt haalbaar 

De verschuiving naar een focus op groepsniveau heeft ook gevolgen voor de manier waarop de groepen zijn samengesteld. ‘We werkten eerst met drie arrangementen,’ vertelt Sven. ‘We zijn gaan kijken: past dat nog bij hoe we nu willen werken? We zijn overgestapt naar twee arrangementen: twee arrangementen: één voor de ‘plusgroep’ en één voor de leerlingen die eerder waren onderverdeeld in structuurgroepen en reguliere groepen. Daarbij kijken we meer naar leerjaar en leerroute en minder naar de ondersteuningsbehoefte. Daardoor zitten leerlingen dichter bij elkaar als het gaat om hun didactische niveau en wordt groepsonderwijs beter uitvoerbaar.’ 

Dat biedt nieuwe mogelijkheden voor de leerkrachten. ‘Voorheen differentieerden we vooral individueel,’ legt Ingeborg uit. ‘Nu merken collega's dat convergent differentiëren ineens haalbaar wordt. Dat is spannend, want het vraagt een andere manier van werken. Tegelijkertijd zien we hoeveel mogelijkheden het biedt om meer vanuit de groep les te geven, zonder de ondersteuningsbehoefte van leerlingen uit het oog te verliezen.’ 

 
Een jaar vol beweging 

Na een jaar kijken de betrokkenen positief terug. De belangrijkste opbrengst? Leerlingen die beter tot hun recht komen en een team dat anders kijkt naar de invloed op de leerlingen. Tegelijk benadrukken ze dat de ontwikkeling nog volop gaande is. ‘Niet iedereen maakt de stappen even snel,’ zegt Babs. ‘Maar er is veel in beweging gezet.’ Daniëlle besluit: ‘We zien wat het oplevert. En dat motiveert enorm om door te gaan.’  

--- 

Kc’er Wendy Weel-Leppers en kc’er Inge Bolder waren niet bij het gesprek aanwezig, maar zijn wel nauw betrokken bij het traject.