'We hebben veel teamtijd geïnvesteerd in het creëren van rust'

Een fijne school, waar veel goed gaat en waar collega's samen onderwijs maken. Zo omschrijft schoolleider Inge Postma OBS Tuindorp in Utrecht. Toch zag het team ruimte voor verbetering. In de gangen en klassen was er onrust, waardoor onderwijstijd weglekte. Het doel voor het afgelopen schooljaar: meer rust in de school én het pedagogisch-didactisch handelen verder versterken. Samen met leerkracht Lotte-Jasmijn Krale van groep 3 blikt Inge terug op een intensief traject. 

Een open blik 

OBS Tuindorp werkt al zo'n zes jaar met het Doordacht Passend Lesmodel (DPL) en Teach Like a Champion. Door wisselingen in het team was een deel van die kennis wat weggezakt. Daarnaast wilde de school het pedagogisch-didactisch handelen verder versterken. 

‘We zagen onrustig gedrag op de gangen, maar ook in de klassen’, vertelt Inge. ‘Daardoor waren lessen minder effectief en efficiënt dan we zouden willen. Het was niet dramatisch, maar we vroegen ons wel af: halen we het maximale uit onze leerlingen?’ 

Vlak voor de zomervakantie van 2025 zette de school haar deuren voor observaties door twee adviseurs van de CED-Groep. Zij bekeken grondig wat er in de school gebeurde. Hoe komen kinderen binnen? Hoe bewegen ze door het gebouw? Wat gebeurt er in de klassen? ‘We hebben gezegd: kom maar kijken. Wat zien jullie? Van daaruit zijn we gaan bouwen.’ 

De kracht van routines 

Het traject begon met aandacht voor ritmes en routines. Routines ontlasten het werkgeheugen, waardoor er meer ruimte is voor inhoud en verdieping van de stof. Het team maakte schoolbrede afspraken over dagelijkse momenten, zoals het binnenkomen van de school en het bewegen door de gangen. ‘Het effect daarvan was binnen één à twee weken al voelbaar’, vertelt Inge. ‘Ik was echt verrast hoeveel verschil zulke afspraken maken.’ 

Lotte-Jasmijn zag dat direct terug in groep 3. ‘Wij gaan met twee groepen tegelijk naar binnen. Kinderen hebben een vaste rij en daardoor verloopt dat heel rustig. Als één groep er niet is, vinden ze het zelfs gek dat er maar één rij staat. Het is de norm geworden.’ 

Ook kleine aanpassingen maakten verschil. Zo werden de kluisjes op de gangen genummerd. ‘Daardoor ontstond veel minder ruis bij het pakken van spullen. Dat gaf meteen rust.’ 

Van routines naar didactisch handelen 

Vanuit de routines werd het traject steeds verder verdiept. Tijdens vier intensieve middagen werkte het team aan pedagogisch-didactisch handelen en Teach-technieken die gericht zijn op betrokkenheid, effectieve besteding van de lestijd en hoge verwachtingen. Daarnaast vonden klassenbezoeken en collegiale consultaties plaats. 

In het voorjaar volgde een nieuwe ronde observaties. Het team kreeg feedback en zag hoeveel er in relatief korte tijd was veranderd. Sommige routines werden gefilmd, zodat collega's samen konden analyseren wat er precies gebeurde en welk effect dat had in de praktijk. 

De investering was aanzienlijk. ‘We hebben veel van onze teamtijd besteed aan dit traject’, zegt Inge. Lotte-Jasmijn: ‘Het was intensief, maar ook inspirerend. Er was altijd iets mee te nemen naar de eigen praktijk.’ 

Bewuster en gerichter 

Lotte-Jasmijn is blij met wat de professionalisering haar heeft gebracht. ‘Ik kende het Teach-boek al en gebruikte de technieken ook’, vertelt ze. ‘Door dit traject ben ik ze bewuster en gerichter gaan inzetten. Ik ontdekte bovendien dat veel dingen die ik onbewust deed, onder een techniek blijken te vallen.’ Een favoriete techniek is het stimuleren van antwoorden in hele zinnen en het bewust richten van aandacht op de spreker.  

Ook hoge verwachtingen kwamen opnieuw nadrukkelijk in beeld. ‘We zijn ons daar weer bewuster van geworden’, zegt Inge. ‘Weet een leerling het antwoord niet? Dan kun je zeggen: luister maar even, dan kom ik zo bij je terug. Zo zorg je voor actieve betrokkenheid en houd je de verwachtingen hoog voor ieder kind.’ 

Verder is Lotte-Jasmijn met hernieuwde energie aan de slag gaan met DPL, bijvoorbeeld met de pakkende start. ‘Ik varieer volop en gebruik veel beweging in mijn werkvormen, zoals Wandel en wissel. Soms leg ik een woord op de grond en laat de leerlingen naar de juiste letters lopen. Dat is een mooie haak voordat ik aan een technische leesles begin. Zeker bij jonge kinderen werkt dat goed.’  

Samen verantwoordelijk 

OBS Tuindorp werkt volgens het TAO-model, een teamgecentreerde arbeidsorganisatie. Leerkrachten werken in clusters samen en zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor het onderwijs en het welbevinden van een groep leerlingen. ‘Zo kunnen leerkrachten elkaars expertise benutten, en hebben we meer ogen op de groep en op de individuele leerlingen’, legt Inge uit. 

Die manier van werken helpt ook bij het borgen van DPL en Teach. Nieuwe collega's krijgen interne workshops en worden gekoppeld aan ervaren collega's. Daarnaast worden de schoolbrede routines ieder jaar opnieuw besproken en dragen collega's hun ervaringen over aan het volgende leerjaar. ‘Je weet dan al welke dingen goed werken’, zegt Lotte-Jasmijn. ‘Tegelijkertijd kun je kleine aanpassingen doen die passen bij een nieuwe groep.'  

Verder bouwen 

Inge kijkt tevreden terug op het afgelopen jaar, maar ziet ook nieuwe ontwikkelpunten. ‘Er gaat echt heel veel goed. Ik hoop vooral dat wat we nu hebben opgebouwd over drie jaar nog fier overeind staat. Als dat zo is, ben ik als schoolleider echt supertrots. En natuurlijk kunnen we hier en daar nog verder verbeteren. Differentiëren is bijvoorbeeld een gebied waarop we nog stappen willen zetten.’ 

Lotte-Jasmijn ziet het traject vooral als waardevolle professionalisering. ‘Het is goed om bestaande kennis weer op te frissen en opnieuw bewust toe te passen. Daardoor blijf je je ontwikkelen.’