Werkconferentie Platform Taalgericht Vakonderwijs (vo)

Veel schoolteams en docenten hebben ongetwijfeld al gehoord van de principes en het belang van taalgericht vakonderwijs. De vertaling ervan naar de dagelijkse klaspraktijk blijft echter vaak uitdagend. In deze lezing gaan we in op een aantal voorwaarden om taalgericht vakonderwijs succesvol te implementeren in scholen. Op basis van ons onderzoek in scholen in Vlaanderen bespreken we de kenmerken van een strategisch taalbeleid, met bijzondere aandacht voor het belang van een leeromgeving voor docenten.

Door: Marieke Vanbuel

Marieke Vanbuel is postdoctoraal onderzoeker aan de Universiteit Gent en de KU Leuven. Haar belangrijkste onderzoeksinteresses richten zich op het ontrafelen van de manier waarop onderwijs de verwerving van (tweede)talen en geletterdheid effectief kan bevorderen, zowel in het basis- en voortgezet onderwijs als in het volwassenenonderwijs.

Een schooljaar lang gingen teams van acht vmbo-scholen aan de slag met een professionaliseringstraject over taalgericht vakonderwijs. We onderzochten de impact van deze training. Wat leerden de docenten van de training en hoe vertaalden ze deze kennis naar hun eigen lespraktijk? En in hoeverre leidde dit tot betere leerprestaties van leerlingen? Daarnaast zijn er een viertal casestudies uitgevoerd, die meer gedetailleerde informatie geven over hoe docenten TVO in hun vaklessen verwerkten en wat leerlingen daarvan leerden. We presenteren de uitkomsten van het onderzoek en delen inzichten vanuit het project over het vormgeven van professionalisering over TVO en de verdere implementatie ervan in de school. 

Door: Jannet van Drie

Dr. Jannet van Drie is universitair hoofddocent bij het Research Institute of Child Development and Education van de Universiteit van Amsterdam (programmagroep Domeinspecifiek Leren). Haar onderzoek is gericht op het leren in en onderwijzen van het schoolvak geschiedenis en op taalgericht vakonderwijs. Zo doet ze bijvoorbeeld onderzoek naar het bevorderen van schrijfvaardigheid bij geschiedenis en naar professionalisering van docenten op taalgericht lesgeven. Ze is daarnaast lerarenopleider bij de Interfacultaire Lerarenopleidingen en lid van het Platform Taalgericht Vakonderwijs.

Ervaringsdeskundigen uit de onderwijspraktijk delen hun inzichten over wat een TVO-traject effectief maakt.

Een divers panel van onderwijsprofessionals (praktijk, opleiders en onderzoekers) gaat naar aanleiding van vragen uit het publiek in gesprek over succesfactoren voor een effectief TVO-traject. Zij putten hierbij uit inzichten uit hun eigen praktijkervaring en onderzoek. De moderator vat de gesprekken ter plekke samen tot adviezen voor de onderwijspraktijk. Deze inzichten vormen tevens input voor de aanscherping van de handreiking ‘Professionalisering TVO’ (werktitel) van het Platform Taalgericht Vakonderwijs, zodat deze nog beter aansluit op wat echt werkt.

Doelgroep: Onderwijsprofessionals met TVO of Basisvaardigheid Taal in hun portefeuille

Panelgesprek tussen onderwijspraktijk, externe opleiders en onderzoekers

Wat betekenen de nieuwe eisen voor de relatie tussen taal en beroep? 

In het voorjaar van 2025 heeft de expertgroep nieuwe taaleisen mbo haar advies opgeleverd over nieuwe eisen voor taal in het mbo. Inmiddels zijn we ruim een jaar verder. Wat is de status van het advies en wat betekent het advies voor de relatie tussen taal en beroep? In deze workshop krijg je de laatste informatie over de nieuwe taaleisen in het mbo, kijken we naar concrete voorbeelden van hoe het onderwijs aan de hand van de nieuwe taaleisen eruit zou kunnen komen te zien. Daarna gaan deelnemers zelf aan de slag met het ontwerpen van een les.

Door: Annemarie Groot

Met en van elkaar leren over taalbeleid

In deze workshop lichten we kort het project ‘Taalrijke Stad Enschede’ toe. Het project vormt diverse leernetwerken, vaak in combinatie met al bestaande (leer)netwerken. Het leernetwerken in het vo richt zich op taalbeleid in het vo, met specifieke aandacht voor leerlingen met een andere thuistaal. In deze workshop presenteren we de kenmerken van een goed taalbeleid. Aan de hand van een kijkkader zullen de deelnemers vervolgens (delen van) taalbeleidsplannen in groepjes bestuderen en bediscussiëren. Tot slot bespreken we met elkaar de belangrijkste uitkomsten, kansen en uitdagingen in het opzetten en implementeren van taalbeleid.

 

Doelgroep: docenten Nederlands in het vo, taalcoördinatoren en school/teamleiders

Door: Martine Gijsel 

Ideeën voor taalsteun en interactie opdoen uit een voorbeeldles Autotechniek

Studenten begrijpen mijn uitleg niet meer. Ze knikken ja als ik vraag of ze het begrepen hebben, maar snappen het blijkbaar toch niet.’ Studenten die de lesstof niet begrijpen lopen het risico om fouten te maken in de praktijk. Je kunt in de les ook niet bij ieder woord stilstaan, daar is immers geen tijd voor.

Hoe pak je zoiets aan?

Tijdens deze workshop ervaar je hoe het is om de taal niet machtig te zijn en wat jou kan helpen om een uitleg toch te begrijpen. Je krijgt handvatten in taalbewust lesgeven, die je direct in je eigen lespraktijk kunt uitproberen. Daarnaast ligt de focus op taal als gezamenlijke opdracht. Je kunt zoveel meer bereiken als je met je collega’s samenwerkt aan de verbetering van de taalontwikkeling van studenten. Dit gaat niet over ‘d’s en t’s’, maar over woordenschatvergroting en het stimuleren van taalproductie. Iedereen in het onderwijs kan de student verder helpen met taal.

Doelgroep: (mbo-vo), vak/beroepsdocenten, taal(beleids)coördinatoren 

Door: Marjolein Kool en Diego Lozano Andujar

Hoe kennis over tekststructuur tekstbegrip kan ondersteunen 

Het lezen van informatieve teksten, bijvoorbeeld in leerboeken, is voor veel leerlingen lastig. Deze teksten hebben vaak een hoge informatiedichtheid en bevatten veel vaktaal. Achtergrondkennis en woordenschat zijn onmisbaar om zulke teksten goed te begrijpen, maar het helpt ook wanneer je in staat bent te doorzien hoe een tekst is gestructureerd. Onderzoek laat zien dat kennis over de structuur van informatieve teksten kan helpen bij het lezen, maar ook bij het schrijven van zulke teksten. In deze workshop gaan we aan de slag met een aantal informatieve teksten en ontdek je hoe je kennis over tekststructuur kunt inzetten in je vakles bij zowel lees- als schrijftaken. Op die manier help je leerlingen niet alleen de teksten beter te begrijpen, maar krijgen ze ook meer grip op de vakinhouden. 

Doelgroep:  leerkrachten basisonderwijs en docenten in de onderbouw van het voortgezet onderwijs

Door: Hilde Kooiker

Taal als denkruimte 

Erger je je aan het mondelinge en schriftelijke taalgebruik van je studenten? Ben je vaak teleurgesteld in hun examenantwoorden? Maak je je wel eens zorgen over hoe je studenten straks functioneren in het werkveld? Inderdaad, 'krommunicatie' kan ernstige gevolgen hebben! 
Maar... hoe voelt het om opdrachten uit te voeren en testen af te leggen als Nederlands niet je moedertaal is, of als je 'beperkt' bent/wordt in je communicatie? 

In deze sessie ervaar je dit zelf met de tangramoefening. Je leert daarna hoe jij met eenvoudige didactische ingrepen de taal en dus ook het leren van je studenten kan versterken. Aan de hand van de tool 'Didactiek voor een meertalig publiek' reflecteer je over je sterktes in taalontwikkelend werken, benoem je wat dat concreet betekent en zoeken we samen hoe je deze aanpak nog kan versterken. 

Doelgroep:  docenten en leraren secundair en hoger onderwijs

Door: Riet Vanhoutte

Hoe ontwerp je als school samen met een externe opleider een bij de school passend TVO-traject?

Een professionaliseringstraject TVO is effectiever als het goed is afgestemd op de randvoorwaarden van de school. Hoe kunnen scholen en externe opleiders samen een bij de school passend TVO-traject vormgeven? Leden van het platform TVO delen hun inzichten in de handreiking ‘Professionalisering TVO’ (werktitel). In deze workshop verken je deze co-designaanpak voor je eigen school en halen we aanvullende inzichten op over wat wel en niet werkt, om de volgende versie van de handreiking weer verder aan te kunnen scherpen. Zo bundelen we onze krachten om TVO-trajecten steeds effectiever te maken. 

Doelgroep: Onderwijsprofessionals met TVO-professionalisering in hun portefeuille

Hoe kun je leraren-in-opleiding en/of collega’s begeleiden in het taalgericht lesgeven? We presenteren hiervoor een werkvorm met gesprekskaarten. Doel van de werkvorm is samen verkennen: hoe kan een taalgerichte les eruit zien, wat is daarvan al zichtbaar, wat zou er nog meer kunnen? Dat kan ter voorbereiding op een les, of bij het terugblikken op een les. De werkvorm is een uitbreiding op het LES-Ogenblikken kaartspel. Tijdens de workshop ervaar je de werkvorm en bespreken we manieren om deze in te zetten in de begeleiding.

 

Doelgroep: lerarenopleiders, werkplekbegeleiders, taalcoördinatoren

Door: 
Dr. Jannet van Drie en Dr. Ir. Gisbert van Ginkel 

Kennisopbouw bij leerlingen vindt fundamenteel plaats via de receptie en productie van gesproken en geschreven taal. Binnen Scholengroep 20 (Oost-Vlaanderen, België) zijn leerkrachten in het secundair onderwijs inmiddels sterk doordrongen van dat belang. De vertaalslag naar de dagelijkse onderwijspraktijk is echter niet altijd vanzelfsprekend.

In deze sessie schetsen we het praktijkverhaal van vijf scholen, waar vakleerkrachten aan de slag zijn gegaan met kennisdossiers om hun lessen taalkrachtiger te maken. De focus lag hierbij concreet op woordenschatontwikkeling, het lezen van rijke teksten en schrijven.

Een van onze belangrijkste inzichten is dat effectieve verandering valt of staat met professionalisering die op maat, concreet en vakspecifiek is. Om dat te realiseren, hebben wij ingezet op Teacher Design Teams: lerarenteams die intensief samenwerken om hun eigen lessen kritisch onder de loep te nemen en taaldidactisch te optimaliseren.

Door:  Tine Debruyne & Lisa Verhelst 

Ervaringen en lesvoorbeelden van deelnemende scholen

Een schooljaar lang gingen docententeams van acht vmbo-scholen aan de slag met een scholingstraject in taalgericht vakonderwijs (TVO). De deelnemende docenten ontwikkelden lessen voor hun eigen vak, waarin ze de principes van TVO actief verwerkten. Daarmee sloten zij ook aan bij de nieuwe conceptkerndoelen, waarin het werken aan taalontwikkeling in álle leergebieden wordt benadrukt.

In deze workshop gaan we aan de slag met de publicatie met 8 inspirerende lesontwerpen die voortkwam uit het project. De lessen zijn gemaakt voor verschillende zaakvakken en beroepsgerichte vakken. Aan de hand van de publicatie nemen enkele docenten en trainers je mee in het ontwikkelproces dat is doorgemaakt op de scholen en doe je ideeën op voor taalgerichter werken in je eigen lessen en op het (v)mbo als geheel.

Doelgroep: vo en mbo vak- en/of beroepsdocenten, taal(beleids)coördinatoren

Door: Brigitte van Hilst en Lieke Holdinga 

Praktijkonderzoek naar een meertalige aanpak in taalgericht rekenonderwijs

In deze workshop staat praktijkonderzoek naar een meertalige aanpak in het rekenonderwijs centraal. Steeds meer mbo-studenten hebben een meertalige achtergrond en starten met een beperkte taal- en rekenbasis, wat vraagt om taalgericht vakonderwijs. In dit onderzoek is verkend hoe taal en rekenen beter geïntegreerd kunnen worden en hoe de thuistalen van studenten doelgericht ingezet kunnen worden als leerbron.

De aanpak is ontwikkeld in samenwerking met rekendocenten, NT2-docenten en onderzoekers. Een belangrijk resultaat is de praktische handreiking ‘10 tips voor een meertalige aanpak in je (reken)les’.

Tijdens deze workshop ga je actief en in kleine groepjes aan de slag met deze handreiking. Je analyseert een (eigen of aangereikte) rekenopdracht op taal- en rekeneisen en verkent hoe je deze taalgerichter en meertaliger kunt maken. Vervolgens werk je een concrete aanpassing uit die je direct in je eigen les kunt toepassen.

We bespreken de opbrengsten en wisselen ervaringen uit, zodat je zicht krijgt op wat werkt in verschillende contexten. 

Doelgroep: docenten die hun vakonderwijs taalbewuster en inclusiever willen vormgeven.

Door: Claudia van der Veen

Maak kennis met De Schrijfrevolutie, de Amerikaanse aanpak die leren schrijven en ‘schrijvend leren’ praktisch en krachtig integreert.

In taalgerichte vaklessen stimuleer je als docent interactie tussen leerlingen over de leerstof. Deze interactie vindt veelal mondeling plaats, tijdens samenwerkopdrachten in groepjes of tweetallen, en is belangrijk voor de kennisopbouw en het oefenen met school- en vaktaalgebruik. Maar leerlingen moeten hun kennis van de stof ook schriftelijk kunnen verwoorden, op toetsen of in (praktijk)verslagen en beroepsschrijftaken. Schriftelijk en mondeling taalgebruik kunnen echter sterk verschillen en schrijven is om meerdere redenen complexer dan spreken. Schrijven over de vakinhoud verdient dan ook aparte aandacht en gerichte instructie en oefening - ‘deliberate practice’ wordt dit genoemd. Het mooie is, dat schrijven ook het denken ondersteunt en verder helpt ontwikkelen, onder meer doordat je tijdens het schrijven informatie ordent, concepten moet uitleggen en verbanden duidelijk moet maken. Wanneer leerlingen in vaklessen doelgericht en met goede taalsteun oefenen in het schrijven over vakinhoud – of het nu gaat om enkele zinnen of om hele teksten –ontwikkelen ze dan ook tegelijkertijd hun schrijfvaardigheid en hun inzicht in de vakinhoud. The Writing Revolution is een bewezen effectieve aanpak om gerichte schrijfvaardigheidstraining te verbinden met vakinhoud. In deze workshop maak je kennis met de Nederlandse vertaling van deze aanpak en bewerk je enkele concrete oefenvormen voor inzet in jouw lessen.
 

Doelgroep: docenten in alle typen onderwijs

Door: Mirjam de Bruijne en Yonina Pullens 

TVO-coaches begeleiden docenten met een taalgericht lesontwerp en coachen na lesbezoeken hun collega’s.

De Katholieke Scholengemeenschap Hoofddorp heeft als essentieel onderdeel t.b.v. de borging van taalbeleid en taalgericht vakonderwijs in de school besloten om acht TVO-coaches een ‘train de trainer’-cursus te laten volgen, ontworpen door de CED-Groep.

Linda Roest licht toe hoe zij het leren coachen van collega’s, verdiepende kennis van TVO en vaardig worden in het taalgerichte lesontwerp in de training heeft aangeboden.

Natalie Heevel en Marije Wouters van KSH vertellen over hun ervaringen in het coachen van hun collega’s met taalgericht lesgeven en de ontwikkelingen in de school.  

Doelgroep:  vo vak- en/of beroepsdocenten, taal(beleids)coördinatoren

Door: Natalie Heevel, Marije Wouters en Linda Roest 

Professionaliseren doe je samen!

Onderwijsprofessionalisering gebeurt steeds vaker in netwerken: PLG’s, change labs, onderzoekswerkplaatsen. Dat is niet voor niets, samen kennis opdoen,  delen en creëren is een krachtig vliegwiel voor onderwijsontwikkeling en professionalisering. Het lectoraat Samen leren en ontwikkelen doet onderzoek naar zulke leernetwerken in het onderwijs: Hoe functioneren ze? Wat maakt ze effectief en welke rol spelen netwerkbewustzijn en leiderschap daarin? Het lectoraat gebruikt ook zelf netwerken om, samen met onderwijsprofessionals, onderzoek te doen. Een voorbeeld van zo’n netwerk is de werkplaats onderwijs – onderzoek Lezen in alle vakken. Een netwerk waarin leraren uit het basisonderwijs, voortgezet onderwijs, mbo, hbo en educatiespecialisten van de bibliotheken samen met onderzoekers verkennen hoe leesvaardigheid en het leren van vakinhouden verbonden kunnen worden. In deze workshop nemen we je mee in de opzet en aanpak van deze werkplaats. Daarnaast ga je ook zelf aan de slag met het tekenen van jouw eigen netwerk en ontdek je waar de sterke punten en de uitdagingen van dit netwerk zitten. 

Doelgroep: Zowel voor docenten, als taalcoördinatoren of school/teamleiders van alle typen onderwijs 

Door: Patrick van Schaik

Integratie van lees- en vakdoelen in de bètavakken

In deze workshop lichten we kort het project ‘Leesgericht vakonderwijs in bètavakken’ toe. In dit project onderzoeken we welke behoeften en beweegredenen bètadocenten ervaren bij het werken met leesgericht vakonderwijs. Vervolgens worden er, in co-creatie met deze docenten, concrete materialen ontwikkeld die hen ondersteunen bij het geven van leesgericht vakonderwijs, die tenslotte zullen worden gevalideerd door deze in de praktijk uit te proberen.

We delen onze bevindingen en presenteren de eerste materialen die zijn ontwikkeld. Deelnemers worden vervolgens in groepjes verdeeld om de materialen te bestuderen, bespreken en beoordelen. Tenslotte bespreken we met elkaar de belangrijkste sterke en zwakke kanten van de materialen, waarbij ook ruimte is voor nieuwe ideeën.

Doelgroep: (bèta)docenten, TVO-coaches en evt. school/teamleiders


Door: Charlotte Out en Anne Weeber

Het waarom en hoe van taalgericht vakonderwijs uitgelegd in negen kennisclips 

Het afgelopen studiejaar heeft het Platform Taalgericht Vakonderwijs, in samenwerking met Meesterinleren.nl, hard gewerkt aan de totstandkoming van negen kennisclips over taalgericht vakonderwijs. De kennisclips van elk ongeveer zeven minuten behandelen de verschillende aspecten van taalgericht vakonderwijs, zoals het stellen van taaldoelen, de drie pijlers van taalgericht vakonderwijs en meertaligheid. Van elk aspect wordt uitgelegd wat het belang ervan is en hoe je er aandacht aan geeft in het onderwijs. Vanaf september zijn de kennisclips gratis beschikbaar via onze website www.taalgerichtvakonderwijs.org.

In deze workshop laten we delen van de kennisclips zien en bespreken we met elkaar hoe deze zijn in te zetten in het onderwijs. Een panel van drie docenten – één uit het hbo, één uit het mbo en één uit het vo – zal bespreken hoe de kennisclips ingezet kunnen worden in de eigen schoolcontext. Vervolgens ga je in een groepje aan de slag met de vraag hoe je het materiaal kunt inzetten in je eigen onderwijspraktijk, en onderdeel kunt maken van het taalbeleid op jouw school.

Doelgroep: docenten vo en mbo van alle vakken, taalcoördinatoren, studenten en lerarenopleiders.

Door:  Roeland Harms en Ankie Bakker 

Op het Olympus College in Arnhem-Zuid geloven we dat taalontwikkeling méér is dan leren communiceren: het opent deuren naar persoonlijke groei en maatschappelijke participatie. In een multiculturele omgeving waar thuistaal vaak ver afstaat van schooltaal, zet de school vol in op gelijke kansen. Vanuit een duidelijke visie (Samen de wereld veroveren, één woord tegelijk) werkt het team aan een stevige basis voor alle leerlingen. Taalgericht vakonderwijs, leesbevordering en maatwerkuren voor leerlingen met achterstanden vormen de kern van deze aanpak, zodat ieder kind kan bloeien.

Met studiedagen, workshops en lesobservaties groeit het team stap voor stap naar een cultuur waarin taal en vakken hand in hand gaan. Docenten krijgen praktische handvatten om taal een vanzelfsprekend onderdeel van hun vaklessen te maken. Zo bespreken docenten moeilijke woorden vóór een toets en laten leerlingen actief samenwerken om taal te oefenen. En er is een ambitieus doel: eind 2027 formuleren alle vakdocenten taaldoelen en werken taalgericht. 

Doelgroep: vo vak- en/of beroepsdocenten, taal(beleids)coördinatoren

Door:  Rosemary Vonk

Door: Ellen Vermeulen