Onderzocht: hoe ontwikkelen vijfjarigen zich vandaag de dag?

Wat is IELS?
IELS is een grootschalig internationaal onderzoek naar de ontwikkeling en het welzijn van jonge kinderen. Meer dan 23.000 vijfjarigen uit onder andere Nederland, Engeland, België en Korea deden mee. Kinderen werden geobserveerd via speelse opdrachten, terwijl ouders en professionals hun perspectief deelden. Daarbij is gekeken naar meerdere ontwikkelingsgebieden tegelijk. Dit levert een samenhangend beeld op van hoe kinderen zich ontwikkelen rond hun vijfde jaar.

Kerncijfers uit IELS 2025

• 23.000 kinderen onderzocht, waaronder 2.821 kinderen in Nederland.
• 36% van de verschillen in basisvaardigheden hangt samen met de voorziening die kinderen bezoeken. Het gaat hierbij om verschillen tussen scholen en voorschoolse voorzieningen, zoals leerlingpopulatie, aanpak en kwaliteit, en niet alleen om het aanbod zelf.
• 60 tot 70 punten verschil hangt samen met sociaaleconomische achtergrond. Dit is een middelgroot tot groot verschil op de IELS-schaal en wijst op duidelijke verschillen in startpositie.
• 50% vijfjarigen gebruikt dagelijks een digitaal apparaat.

Ontwikkeling hangt samen
Een belangrijke uitkomst is dat ontwikkeling niet in losse onderdelen verloopt. Kinderen die sterk zijn in taal en rekenen, laten vaak ook een sterkere sociaal-emotionele ontwikkeling en betere executieve functies zien. Andersom geldt dat ook.

Daarnaast blijkt dat de voorschoolse of schoolse omgeving een grote rol speelt. Ongeveer 36 procent van de verschillen in basisvaardigheden hangt samen met verschillen tussen voorzieningen. Het gaat daarbij om verschillen in kwaliteit, aanpak en leerlingpopulatie. Voor sociaal-emotionele ontwikkeling en executieve functies is dat ongeveer 22 procent.

Ongelijkheid begint vóór de basisschool
Misschien wel de meest confronterende conclusie is dat kansenongelijkheid al zichtbaar is vóór de start van de basisschool.

• Kinderen uit sterkere sociaaleconomische milieus scoren significant beter op taal en rekenen, wat wijst op duidelijke verschillen in startpositie
• Meisjes presteren beter dan jongens, vooral sociaal-emotioneel.
• Verschillen door migratieachtergrond zijn relatief klein als je rekening houdt met sociaaleconomische positie.

De oncomfortabele conclusie is dat niet alleen talent bepaalt hoe een kind start, maar vooral de omgeving waarin het opgroeit.

Thuis maakt het verschil
De rol van ouders en de thuisomgeving is groot en biedt kansen.

Wat helpt?

• Voorlezen uit boeken, dit laat de sterkste samenhang zien met positieve ontwikkeling
• Samen spelen, praten en ontdekken
• betrokkenheid van ouders bij opvang of school

Wat opvalt:

• meer dan de helft van de vijfjarigen gebruikt dagelijks een scherm
• digitaal gebruik laat geen eenduidig positief effect zien op de ontwikkeling

Juist hier ligt een kans voor professionals om ouders te ondersteunen bij het creëren van een rijke en haalbare leeromgeving.

Vroeg beginnen helpt, maar niet genoeg
Kinderen die deelnemen aan voorschoolse opvang en educatie scoren gemiddeld iets beter op basisvaardigheden. De effecten zijn echter relatief klein en sterk afhankelijk van kwaliteit en context. 

Daarbij geldt:

• deelname aan opvang is ongelijk verdeeld
• kinderen uit sterkere milieus maken vaker gebruik van opvang en educatie
• sociaaleconomische achtergrond en thuistaal blijven van invloed

In Nederland zijn de verschillen kleiner dan in veel andere landen. Tegelijk zijn ze nog steeds aanwezig en betekenisvol.

Wat kun jij doen als professional?
De inzichten uit IELS vertalen zich concreet naar het werken met jonge kinderen:

• kijk integraal naar de ontwikkeling van kinderen en niet alleen cognitief
• signaleer vroeg en werk samen met collega’s en ouders
• versterk ouderbetrokkenheid op een laagdrempelige manier
• heb oog voor verschillen binnen de groep en stem je aanpak daar bewust op af

Samen bouwen aan een sterke start
De ontwikkeling van jonge kinderen is geen individuele prestatie. Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van ouders, kinderopvang en school. De inzichten uit IELS laten zien dat wie verschil wil maken, vroeg moet beginnen en gericht moet investeren in wat werkt.

Bron 
OECD (2026), Building Strong Foundations for Life: Results from the 2025 Early Learning and Child Well-being Study, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/02bf8efe-en. 

Zo kunnen we je helpen

sociaal-emotionele ontwikkeling

• Vreedzaam
• Taakspel voor kleuters 

Executieve functies

• Bruinsleutels Het jonge kinderen
• Breinkracht

Taal en rekenen

• Spelen in hoeken
• Begrijpend luisteren 

Beredeneerd aanbod

•  Visie ontwikkelen voor het jonge kind

Ouderbetrokkenheid

• Samen vooruit